Заяаны хань тань
ямар төрхтэй бол?

Энэ тухай бичих эсэхээ би өчигдрөөс хойш их бодлоо.

Би одоо жаран настай. Хоёр хүүхэдтэй, гурван ачтай. Нөхрөө зургаан жилийн өмнө өвчнөөр алдсан. Өнгөрсөн амьдралаа эргэж сөхөөд, “тийм байсан бол яах байсан бол” гэж суух нас ч биш гэж өөртөө боддог байлаа.

Гэтэл хэдхэн хоногийн өмнө би заяаны ханийнхаа төрхийг зургаар гаргуулж үзсэн юм.

Үнэнийг хэлэхэд нэг их итгэсэндээ биш. Охин маань үзүүлээд, сониуч зан хөдөлсөн хэрэг.

Зураг ирэхэд би эхэндээ сайн харж чадаагүй.

Тэгээд томруулаад харсан.

Нүд.

Хөмсөг.

Инээхээрээ үл ялиг дээшилдэг зүүн уруул.

Баруун хөмсөгнийх нь дээр байдаг жижигхэн сорви хүртэл...

Би тэр сорвийг мэднэ.

Учир нь дөчин жилийн өмнө тэр сорвийг хурууныхаа өндгөөр илж үзэж байсан хүн нь би.

Түүнийг Батсайхан гэдэг байсан.

Би хорин настай, Багшийн дээдийн хоёрдугаар курсийн оюутан байхад танилцсан. Хөдөөний хүүхэд болохоор хотын амьдралдаа бүрэн дасаж амжаагүй, оюутны байрандаа хэдүүлээ шахцалдаад л амьдардаг байлаа.

Батсайхан надаас хоёр ах. Автобазад жолоочийн туслах хийдэг байсан.

Анх танилцсанаас хойш тэр бараг өдөр өнжихгүй оюутны байрны үүдээр ирнэ. Мөнгөтэй залуу байгаагүй. Кино үзүүлэх, үнэтэй юм авч өгөх ч боломжгүй.

Гэхдээ өвөл намайг хичээлээс тарахад гадаа зогсож байдаг байлаа.

Нэг удаа би:

— Чи хэзээнээс хойш энд зогсож байгаа юм бэ? гэж асуухад,

— Сая л ирлээ гэсэн.

Малгайных нь хоёр тал цан болчихсон байсан.

Би тэр үед мэдээгүй юм.

Хүн амьдралдаа хамгийн их хайрласан хүнтэйгээ учирсан үедээ “энэ хүн шүү” гэдгийг заавал мэддэггүй юм билээ.

Зүгээр л маргааш бас уулзана гэж боддог.

Дараа долоо хоногт ч байна гэж боддог.

Ирэх жил бүр хамт байна гэж боддог.

Тийм болохоор сүүлчийн уулзалтаа хүн ерөөсөө сүүлчийнх гэж анзаардаггүй юм байна.

1986 оны намар манай ээжийн бие муудаж, би сургуулиасаа түр чөлөө аваад нутаг буцах болов.

Батсайхан намайг машинд суулгаж өгөхдөө нэг их юм яриагүй.

Гарыг минь атгачихаад:

— Ээжийгээ бод. Би эндээ байж л байна. Хавар ирэхээр чинь тосоод авна гэж хэлсэн.

Би инээгээд:

— Тэгээд мартчихвал яах юм?

гэхэд тэр их гайхсан царай гаргаснаа:

— Чамайг уу?

гэж ганцхан асуусан.

Тэр нь бидний сүүлчийн яриа байсан.

Нутагт очсоноос хойш эхний саруудад захиа ирдэг байлаа.

Одоо бодоход ямар их хүлээдэг байсан юм бэ.

Манай суманд шуудан ирэх өдөр би өглөөнөөс хойш хэд хэд холбооны хавиар эргэлдэнэ. Дугтуйн дээрх бичгийг нь холоос хараад л Батсайханых гэдгийг танина.

Зарим захианд нь ердөө ганц нүүр юм бичсэн байна.

“Хот хүйтэрч байна.”

“Танай байрны хажуугаар өнөөдөр өнгөрлөө.”

“Ээж чинь дээрдэж байна уу?”

Тэгээд дандаа хамгийн сүүлд:

“Хурдан ирээрэй.”

гэдэг байлаа.

Би тэр хоёр үгийг одоо хүртэл санаж байна.

Харин өвөл болохын өмнөхөн захиа гэнэт тасарсан.

Эхэндээ ажил ихтэй байгаа байх гэж бодсон.

Би нэг захиа бичлээ.

Дахиад бичлээ.

Гурав дахь захиагаа бичлээ.

Хариу ирсэнгүй.

Зул сарын баяр гэж бидэнд байгаагүй ч шинэ жилийн өмнө хүн болгон гэр бүлдээ яардаг үе. Би “ядаж шинэ жилээр бичих байлгүй” гэж бодсон.

Ирээгүй.

Хавар боллоо.

Ирээгүй.

Би хотод байдаг танилаараа автобазад нь сураг тавиулсан.

“Ажлаасаа гарсан гэсэн” гэж дуулгав.

Тэгээд л миний хорин настай ухаанд нэг л хариу үлдсэн.

Намайг хаяжээ.

Яагаад гэдгийг нь мэдэхгүй.

Өөр хүнтэй болсон уу, надаас залхсан уу, хотын хүүхэнтэй суусан уу...

Би мэдээгүй.

Зүгээр л маш их гомдсон.

Хамгийн хэцүү нь хүн нас барсныг мэдвэл уйлж болдог юм билээ.

Харин өөрийг чинь хүсэхээ больсон гэж бодсон хүний араас уйлах эрх ч өөртөө өгч чаддаггүй юм байна.

Тэгээд би Батсайханы нэрийг дахиж хэнд ч дурсахаа больсон.

Амьдрал ч намайг хүлээгээгүй.

Сургуулиа төгслөө. Багшиллаа. Ханьтай боллоо. Хоёр хүүхэдтэй боллоо.

Сайн хүнтэй ханилсан.

Нөхрөө би муу хэлэхгүй.

Бид амьдралаа хамт үүрсэн. Хүүхдүүдээ өсгөсөн. Зовлон жаргалаа үзсэн.

Гэхдээ хүний сэтгэл дотор хэнд ч үзүүлдэггүй жижигхэн газар байдаг юм билээ.

Би тэр газрыг дөчин жил онгойлгоогүй.

Харин тэр зураг онгойлгочихсон.

Заяаны ханийн зураг дээрх залуу яг Батсайхан хорин хэдтэй байх үеийнхээ төрхөөр над руу хараад сууж байлаа.

Тэр шөнө би анх удаа нэрийг нь интернэтэд хайсан.

Өмнө нь хайж болох байсан.

Гэхдээ хайгаагүй.

Аз жаргалтай амьдарч явааг нь харчихвал яах юм гэж айсан байх.

Эсвэл аль хэдийн намайг мартчихсан хүний амьдралыг ухаж үзэхийг хүсээгүй байх.

Тэгээд олон юм ухсаар байгаад түүний төрсөн нутгийн хүмүүсийн нэг группээс Батсайхантай ижил овогтой эмэгтэй оллоо.

Зураг нь адилхан санагдсан.

“Та Батсайхан гэдэг ахтай байсан уу?” гэж бичив.

Хариу нь маргааш ирсэн.

“Тийм ээ. Та хэн бэ?”

Би нэрээ хэлсэн.

Удаан хугацаанд хариу ирсэнгүй.

Бараг хоёр цагийн дараа ганц өгүүлбэр ирсэн.

“Та Сараа эгч мөн үү?”

Би тэр өгүүлбэрийг хараад гар салгалсан.

Намайг таних учиргүй хүн миний нэрийг мэдэж байсан.

Дараагийн зурвасыг нь уншаад би дөчин жилийн өмнөх тэр өвөл рүүгээ буцаад очсон.

Батсайхан намайг орхиогүй байсан юм байна.

1986 оны арванхоёрдугаар сард чөлөө авч, манай нутаг руу явсан юм байна.

Надад урьдчилж хэлээгүй.

Надтай уулзаж, ээжтэй минь танилцаад, намайг хотод буцаж ирэхийг хүлээлгүй гэрлэх санал тавина гэж дотроо шийдсэн байсан гэнэ.

Хотын хүнээс манай сум хүрэх унаа сурагласаар нэг ачааны машинд дайгджээ.

Гэвч замдаа цаг агаар муудаж, осол гарсан байна.

Батсайхан эмнэлэгт хүрч чадалгүй нас баржээ.

Түүний гэрийнхэн намайг мэддэггүй байсан.

Овгийг минь ч мэдэхгүй.

Хаана байдгийг минь ч мэдэхгүй.

“Сараа” гэдэг нэр, нэг жижиг хар цагаан зураг л байсан гэнэ.

Дүү нь надаас:

— Эгч ээ, нэг юм үзүүлэх үү? гэж асуусан.

Тэгээд хуучирч шарласан цаасны зураг явуулсан.

Батсайханы бичиг.

Би гарын бичгийг нь дөчин жил өнгөрсөн ч шууд таньсан.

Тэр захиа шуудангаар явах захиа байгаагүй.

Надад өөрийн гараар өгөхөөр авч явсан захиа байжээ.

Бүтнээр нь уншиж чадаагүй.

Сүүлчийн хэдэн мөр дээр нь очоод дэлгэц харагдахаа больсон.

Нулимс дүүрчихсэн байсан.

Тэнд:

“Сараа, чамайг хотод ирэхийг хүлээж чадсангүй. Ээж дээр чинь өөрөө очъё гэж бодлоо. Чи намайг нэг их юмгүй хүн гэж голохгүй бол, амьдралдаа чамайг ганцааранг чинь явуулахгүй ээ. Энэ захиаг чамд очоод өөрөө өгнө. Замд гарлаа.”

гэж бичсэн байсан.

Би тэр шөнө бараг унтаагүй.

Нэг л өгүүлбэр толгойноос гарахгүй байсан.

Дөчин жилийн турш би:

“Яагаад над дээр ирээгүй юм бол?”

гэж бодож явжээ.

Харин үнэндээ...

тэр над дээр ирж явсан юм байна.

Би түүнийг намайг хаясан гэж бодоод гомдож явсан.

Тэр харин намайг эхнэрээ болгохоор зорьж явсан.

Би хэдэн жил захиа хүлээсэн.

Харин тэр захиагаа надад өөрөө өгөхөөр халаасандаа хийчихээд замдаа үлдсэн.

Одоо заяаны ханийн тэр зургийг харахаар надад нэг зүйл л хамгийн хэцүү санагддаг.

Хэрэв тэр зураг Батсайхантай адилхан гараагүй бол би түүнийг дахиж хэзээ ч хайхгүй байсан байх.

Тэгээд энэ хорвоогоос явах хүртлээ...

“Намайг орхисон хүн” гэж бодсоор үлдэх байсан.

Харин одоо би үнэнийг мэдсэн.

Тэр намайг орхиогүй.

Намайг мартаагүй.

Өөр хүнийг сонгоогүй.

Ердөө над дээр ирж яваад...

хүрч чадаагүй юм байна.